วิถีคน... วิถีเณร

กงไกรลาศ ในวันวานนั้น มิได้มีเพียงแค่สายน้ำและกอไผ่
แต่มันคือจุดเริ่มต้นของชีวิตเด็กชายคนหนึ่งที่ชื่อว่า "เคน"
ชีวิตของเคนเริ่มต้นด้วยความระทึกขวัญ
ชนิดที่หมอสมัยใหม่คงส่ายหน้า
เพราะทันทีที่ลืมตาดูโลกในตำบลไกรใน
พ่อน้อยกับแม่ระเวียงก็ต้องขวัญเสีย
เมื่อเจ้าตัวดีเล่น "รกพันคอ" มาตั้งแต่ในท้อง
รกเส้นหนานั้นพันรัดราวกับว่าธรรมชาติกำลังเล่นตลก
หรือบางที... สวรรค์อาจจะยังไม่อยากให้ไอ้หนูคนนี้ลงมาลำบากบนโลกมนุษย์

"ถ้าไม่ใช่เพราะฝีมือหมอตำแยที่นิ่งพอ
ไอ้เคนคงไปเป็นเทวดาตั้งแต่ยังไม่ได้ร้องอุแว้"
พ่อน้อยเคยมักพูดเปรยๆ พร้อมรอยยิ้มเศร้าๆ ของคนสู้ชีวิต

แต่ก็นั่นแหละ... เมื่อรอดตายมาได้
โชคชะตาก็ยังไม่วายส่งบททดสอบใหม่มาให้ในรูปของ "โรคลมชัก"
มันเป็นความทุกข์ที่หมอแผนปัจจุบัน
อาจเรียกว่ากระแสไฟฟ้าในสมองลัดวงจร
แต่สำหรับคนกงไกรลาศ มันคือเรื่องของ "สิ่งที่มองไม่เห็น"
เมื่อยาหม้อก็แล้ว ยาฝรั่งก็แล้วไม่หาย
สุดท้ายความกตัญญูต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์จึงบังเกิด
พ่อน้อยแม่ระเวียงตัดสินใจยกเคนให้เป็นลูกบุญธรรมของ "เจ้าพ่อเพชรชมพู"

เหลือเชื่อ! หลังจากกราบกรานถวายตัวเป็นลูกท่าน
อาการชักที่เคยเป็นก็หายเป็นปลิดทิ้ง เหมือนปลิดทิ้งจริงๆ
เรื่องนี้ใครจะว่ากุเรื่องหรืออาศัยจิตวิทยาสำนักไหนก็ช่างเถอะ
แต่สำหรับเคน มันคือ "พระคุณ"
ที่ต้องน้อมจิตอุทิศบุญให้เจ้าพ่อและบริวารทุกครั้งที่กรวดน้ำ

ชีวิตวัยเด็กของเคนระหกระเหินไม่แพ้โชคชะตา
เริ่มเรียนอนุบาลที่ โรงเรียนอินทรีย์ ฝั่งตรงข้ามอาชีวะสุโขทัย
แต่เรียนไปได้แค่ ป.1 โรงเรียนก็มีอันต้องปิดตัวลงเสียดื้อๆ
เหมือนโชคชะตาจะบอกว่า "ที่นี่ไม่ใช่ที่ของเจ้า"
เคนจึงต้องหิ้วกระเป๋าไปต่อ ป.2 ที่ โรงเรียนวัดคูหาสุวรรณ จนจบประถม

เมื่อถึงทางแยกของชีวิต
ความยากจนมักจะเป็นตัวกำหนดเส้นทางเสมอ
พ่อน้อยแม่ระเวียงมองเห็นทางสว่างเพียงทางเดียวที่จะส่งลูกให้ถึงฝั่งฝัน
คือการฝากฝังไว้ใต้ร่มกาสาวพัสตร์
เคนจึงเปลี่ยนสถานะจากเด็กชายกลายเป็น "เณรเคน"
เข้าสู่รั้ว โรงเรียนราชธานีวิทยาลัย

ภายใต้การดูแลของ หลวงพ่อมหาเฉลิม
ผู้อำนวยการใจดีในสมัยนั้น
เณรเคนได้เรียนรู้ทั้งทางโลกและทางธรรม
แต่จุดเปลี่ยนสำคัญที่สุดคือการได้พบกับ "หลวงตาประเมธ"
พระผู้ใหญ่ที่มองเห็นอะไรบางอย่างในตัวเณรน้อยจากกงไกรลาศคนนี้

ท่านคือผู้ที่หยิบยื่นโอกาส
และนำพาเณรเคนเดินทางจากสุโขทัย
เมืองเก่าที่เต็มไปด้วยอดีต มุ่งหน้าสู่ "เมืองหลวง"
ป่าคอนกรีตที่ยิ่งใหญ่และวุ่นวาย
เพื่อไปเขียนบทใหม่ของชีวิต
ที่เริ่มต้นจาก "รกพันคอ"
มาสู่ "ศิษย์พระตถาคต" อย่างเต็มตัว...

ฟ้าหลังพายุ กับเณรผู้เฝ้ามอง

 

ลมคำรามอยู่เหนือหลังคาวัด

ลมฝนแรงมาก

สายฝนสาดกระทบพื้นศาลาจนแตกเป็นฝอย

เหมือนใครบางคนกำลังโปรยความโกรธลงมาจากฟ้า

เมื่อเช้าแดดยังแผดเผาจนแสบผิว

 ตกบ่ายกลับเย็นเฉียบด้วยพายุฤดูร้อนที่ไม่มีใครบอกล่วงหน้า

เณรนั่งนิ่ง มองม่านฝนที่ไหลพร่า

 สายตาไม่ได้จ้องออกไปไกลนัก

 แต่เหมือนมองทะลุไปถึงบางอย่างที่ไกลกว่านั้น

เสียงลมพัดป้ายโฆษณาหน้าวัดล้มครืน

ต้นไม้ที่ดูแข็งแรงเมื่อวาน วันนี้กลับหักโค่นอย่างง่ายดาย

เณรนึกในใจ…

พายุนี้ คล้ายโลกข้างนอกเหลือเกิน

โลกที่ลมไม่ได้พัดด้วยอากาศ แต่พัดด้วยคำพูด

โลกที่ฝนไม่ได้ตกจากเมฆ แต่ตกจากนิ้วมือบนหน้าจอ

ใครขวางทางลม ก็ถูกพัดล้ม 

ใครอ่อนแอ ก็ถูกโค่นโดยไม่ต้องถามเหตุผล

แม้แต่ในรั้วผ้าเหลือง ก็ไม่พ้นแรงพายุนี้

ปฏิบัติดี…ก็เงียบไป

ปฏิบัติพลาด…เสียงดังไปทั่วทิศ

จนบางครั้ง เสียงของคนผิด

กลบเสียงของคนที่พยายามทำถูก

เณรถอนหายใจเบา ๆ

พระภิกษุ…ก็มาจากลูกชาวบ้าน

ไม่ได้เปลี่ยนเป็นคนละชนิดเพียงเพราะห่มจีวร

ยังต้องฝึกจิต

ยังต้องฝึกกาย

ยังต้องล้มลุกคลุกคลานอยู่ในทางของตน

พายุไม่ได้ทำลายทุกอย่าง

 มันเพียงทดสอบว่า อะไร “หยั่งราก” ไว้ลึกพอ

ศาสนาก็เช่นกัน

ไม่ได้อยู่รอดเพราะเสียงโวยวาย

 แต่อยู่รอดเพราะคนที่ยังใช้ปัญญาเงียบ ๆ พิจารณาตามความเป็นจริง

ลมเริ่มเบาลง

ฝนเริ่มซา

เณรมองหยดน้ำที่เกาะปลายชายคา

ก่อนมันจะหยดลงพื้นอย่างสงบ

ฟ้าหลังพายุ ไม่ได้สดใสเพราะพายุหายไป

แต่สดใส…เพราะสิ่งที่ยังยืนอยู่ได้ หลังพายุผ่านไปต่างหาก

ลุงเคน

หลบลมในใจ

 

บ่ายแก่ ๆ ใต้เงา ต้นไทร

อากาศร้อนอบอ้าวจนลมหายใจเหมือนติดอยู่ในอก

เณรเคนนั่งพับเพียบอยู่ข้างหลวงตา
บทสนทนาลอยไปเรื่อยตามประสาคนแก่เล่า คนหนุ่มฟัง

หลวงตามักย้อนอดีตเสมอ
ครั้งหนึ่งท่านเคยเป็นสารวัตรทหารเรือ ในยุคของ
จอมพล ป.พิบูลสงคราม

เรื่องราวของทะเล ของวินัย ของคำสั่ง
ฟังแล้วเหมือนหนังเก่า ๆ ที่ยังมีเสียงคลื่นกระทบหู

เณรเคนฟังตาโต
โลกของหลวงตากว้างไกลกว่ารั้ววัดหลายเท่า

เณรถามขึ้นเบา ๆ
“หลวงตา…ทำไมถึงมาบวช”

หลวงตาหัวเราะในคอ
“กูเกษียณแล้ว ไม่รู้จะทำอะไร ก็อาศัยศาสนาขัดเกลาใจ เพื่อความหลุดพ้นโว้ย”

เณรยิ้มเจ้าเล่ห์
“จะหลุดพ้นไปไหน จากเจ้าหนี้เหรอหลวงตา”

หลวงตาค้อน
“เออ เด็กเวร นี่ไม่เคยได้ยินหรือไง…กระทำให้แจ้งเพื่อนิพพานน่ะ”

เณรนิ่งไปครู่หนึ่งก่อนถามต่อ
“นิพพานมันเป็นที่แบบไหนเหรอหลวงตา
แล้วคนธรรมดาที่ไม่ได้บวช จะปฏิบัติยังไงได้บ้าง”

คำถามลอยค้างอยู่ในอากาศร้อน

หลวงตาเงียบลง

ยังไม่ทันตอบ
พายุฤดูร้อนก็พัดมาพอดี

ลมกรรโชกแรงจนใบไทรสะบัดดังพรึ่บ
ฝุ่นทรายปลิวเข้าตา

ทั้งเณร ทั้งหลวงตา วิ่งหลบเข้ากุฏิแทบไม่ทัน

ประตูกระทบกรอบดังประตูปัง

ในความอื้ออึงของลมฝน
เณรตะโกนแข่งเสียงพายุ

“หรือการปฏิบัติธรรมต้องทำแบบนี้วะหลวงตา

ข้าศึกบุกเราหลบ ข้าศึกหลบเราแหย่!”

หลวงตาหอบนิด ๆ ก่อนหัวเราะ

เสียงหัวเราะคนแก่ แปลกดี

มันดังสวนกับเสียงพายุข้างนอก

หลวงตาพูดช้า ๆ

“เอ็งดูนะ…
เมื่อกี้ลมมา เราไม่ได้ไปสู้กับลม
เราแค่หาที่หลบ”

“ธรรมะก็เหมือนกัน
ไม่ได้เอาไว้สู้กับโลก
เอาไว้หลบโลก…ในใจเรา”

เณรเงียบ

เสียงฝนเริ่มซาลง

หลวงตาพูดต่อ

“นิพพานไม่ใช่ที่

มันคือสภาพที่ใจไม่ถูกลมพัดไปไหนอีก”

“คนไม่บวชก็ทำได้
แค่รู้ว่าเมื่อไหร่ควรหลบ
เมื่อไหร่ควรหยุด
เมื่อไหร่ควรนิ่ง”

ลมเบาลงจนเหลือเพียงเสียงหยดน้ำจากชายคา

เณรมองออกไปนอกกุฏิ

ต้นไทรยังยืนอยู่ที่เดิม

เหมือนมันรู้มานานแล้วว่า
หน้าที่ของมัน…ไม่ใช่สู้กับพายุ

แต่แค่หยั่งรากให้ลึกพอ
แล้วปล่อยให้พายุผ่านไปเอง

ลุงเคน

ยาขยัน... ในวันคนบ้า

 

วิทยุเครื่องเก่ายังคงทำหน้าที่แผดเสียงบอกเล่าข่าวคาวของสังคม

เณรเคนนั่งขัดสมาธิฟังแล้วก็ได้แต่ปลงสลด

ข่าวคนเมายาบ้าอาละวาดทำร้ายพ่อแม่

ฆ่าคนเดินดินกินข้าวแกงมีมาไม่เว้นวัน

จนเณรนึกย้อนไปถึงสมัยยังนุ่งกางเกงขาสั้นวิ่งเล่นกลางทุ่ง

ตอนนั้นเขายังเรียกเจ้าเม็ดสีชมพูนี้ว่า “ยาม้า” หรือไม่ก็ “ยาขยัน”

ภาพจำสมัยน้ันคือความสมัครสมานสามัคคี

ตอนลงแขกเกี่ยวข้าว แบกหัวมันขึ้นรถ

หรือช่วยกันยกเสาเอกสร้างบ้าน

ชาวบ้านเขาผสมเจ้ายานี่ลงในตุ่มน้ำ

ดื่มกันกินกันด้วยหวังจะเอาเรี่ยวเอาแรงมาสู้กับงานหนัก

ขยันกันจนหยดเหงื่อเข้าตา

แต่กลับไม่ยักษ์กะเห็นใครลุกขึ้นมาถือมีดไล่ฟันกันเหมือนเดี๋ยวนี้

นโยบายรัฐบาลก็เหมือนไม้ไอติม... เปลี่ยนสีไปตามฤดูกาล

บางยุคก็ปราบกันชนิดขุดรากถอนโคนจนเลือดนองโผ่น

บางสมัยก็ใจดีราวกัลยาณมิตร

ให้โอกาสคนเสพประหนึ่งเป็นผู้ป่วย

ปล่อยคนขายประหนึ่งเป็นพ่อค้าในสมัยพ่อขุนรามฯ

ใครใคร่ค้าม้า...ก็ค้าไป

จนคุกตารางเนืองแน่นไปด้วยขี้ยาและพ่อค้าหน้าใหม่

ตำรวจเขาก็คงระอา จะจับมาขังก็กลัวเปลืองข้าวแดงงบประมาณแผ่นดิน

“ศีลห้า” หรือ... เณรเคนส่ายหัว

จะชวนให้คนทั้งเมืองถือศีลห้า

ปลอดอบายมุข มันก็ดูจะเป็นเรื่องในอุดมคติเกินไป

ขนาดหลวงตาที่วัดยังแอบหลบมุม

ไปกระซิบถามหาเลขเด็ดจากโยมขายหวยอยู่บ่อยๆ

พอเณรใจกล้าถามว่า

“หลวงตาไม่ปฏิบัติมุ่งสู่นิพพานหรือครับ จะเอาหวยไปทำไม?”

หลวงตาหันมาค้อนขวับแล้วตอบด้วยตรรกะที่เณรต้องอึ้ง

“หาเงินมาสร้างโบสถ์โว้ยเณร!”

นั่นแหละ... สังคมไทย

โลกมันเปลี่ยนไป หรือคนมันเพี้ยนไปเองก็ไม่รู้

เมื่อก่อนกินยาขยันเพื่อทำงานสร้างบ้าน

แต่เดี๋ยวนี้เสพยาบ้าเพื่อทำลายบ้าน

แถมเป้าหมายสูงสุดของศาสนสถานบางแห่ง

ยังต้องพึ่งพาดวงชะตาจากกระดาษแผ่นเล็กๆ ที่เรียกว่าหวย

นิพพานน่ะไว้ทีหลัง...

ตอนนี้ขอ "สามตัวตรง" ให้โบสถ์เสร็จก่อนก็แล้วกัน!

ลุงเคน

ร้อนใน-เย็นนอก

เมษายนปีนี้ อากาศที่วัดป่าดูจะใจร้ายเป็นพิเศษ

แดดแรงเสียจนสุนัขเจ้าถิ่นยังเลิกเห่าหอน

แล้วอพยพไปนอนแลบลิ้นห้อยอยู่ใต้ถุนศาลา

เณรเคนนั่งขัดสมาธิอยู่ใต้เงาไม้ใหญ่

พยายามตั้งสมาธิกับบทสวดในใบลาน

แต่ดูเหมือนเหงื่อที่ไหลซึมตามซอกรักแร้จะทำหน้าที่

"วิปัสสนา" ได้ดีกว่าบทเรียน

มันไหลย้อยลงไปจนสบงเปียกชุ่ม

ร้อนผ่าวไปทั้งกายตามประสาคนผิวเข้มที่ดูดซับแสงแดดได้ดีเยี่ยม

วัดนี้หลวงพ่อเฉลิมท่านมีวิสัยทัศน์

ท่านปลูกต้นไม้ไว้จนครึ้ม ทั้งต้นสัก ต้นโศก และอโศก

โยมหลายคนมาเดินชมวัดแล้วก็มักจะถกเถียงกันว่า

ต้นไหน "โศก" ต้นไหน "อโศก"

บ้างก็ว่าถ้าใบย้อยลงนั่นน่ะโศก ถ้าใบตั้งขึ้นนั่นน่ะอโศก

เณรเคนมองดูแล้วก็คิดในใจว่า

จะโศกหรืออโศกก็ไม่เห็นต่างกัน

ตราบใดที่มันยังให้ร่มเงาบังแดดเผาหัวให้เณรได้ในเวลานี้

ลมร้อนวูบหนึ่งพัดมากระทบกาย

เหงื่อที่เปียกชุ่มกลับกลายเป็นความเย็นวาบขึ้นมาทันที

“เออหนอ...” เณรคิด “ในความร้อนยังมีเย็น ในความเปียกยังมีสบาย”

เณรเริ่มเหม่อมองออกไปนอกรั้ววัด

คิดถึงทางเดินของโลกที่แบ่งแยกผู้คนไว้หลากหลาย

บางคนรวยจนล้นเหลือ บางคนอดจนกิ่วลูกตา

บางคนเป็นเจ้าคนนายคน

ส่วนเณรเอง... เป็นลูกชาวนาที่มาบวชเรียนเพื่อหาทางไปต่อในโลกกว้าง

คนเขาบอกว่าบวชเพื่อนิพพาน

แต่สำหรับเณรเคน นิพพานดูจะอยู่ไกลกว่าปากซอยหน้าวัดเสียอีก

เณรบวชมาเพื่อเรียนปริยัติ เพื่อสะสม "ความรู้"

เอาไว้ไปสู้กับโลก ความดับทุกข์สิ้นเชิงอะไรนั่นดูจะเป็นเรื่องของพระเถระรุ่นปู่

ขณะที่เณรกำลังรำพึงถึงสัจธรรมอันเหลื่อมล้ำของโลกอยู่นั้น

เสียงแหบพร่าของหลวงพ่อเฉลิมก็ดังมาจากข้างหลัง

"เณรเคน..."

เณรสะดุ้งสุดตัว รีบหันไปประนมมือ "ครับหลวงพ่อ"

"เห็นนั่งนิ่งๆ นึกว่าเข้าถึงธรรม

ที่ไหนได้... นั่งพิจารณาเรื่องปากท้องอยู่ล่ะสิ?"

หลวงพ่อถามพลางยิ้มที่มุมปาก

"กระผมแค่คิดว่า... นิพพานมันไกลตัวจังครับหลวงพ่อ

ผมแค่บวชเรียนเผื่อวันข้างหน้าจะได้มีวิชาไปทำมาหากิน"

เณรสารภาพตรงๆ ตามสไตล์คนซื่อ

หลวงพ่อเฉลิมมองดูต้นโศกที่ใบย้อยลง

แล้วหันมามองต้นอโศกที่ใบตั้งขึ้น ก่อนจะพูดนิ่งๆ ว่า

"เออ... จะโศก หรือ อโศก มันก็ต้นไม้เหมือนกันนั่นแหละเณร

เหมือนกับคนเรา จะบวชเอานิพพาน

หรือบวชเอาความรู้ มันก็ต้องอาศัยร่มกาสาวพัสตร์เหมือนกัน"

ท่านหยุดนิดหนึ่งก่อนจะทิ้งท้าย

"แต่อย่ามัวแต่นั่งคิดจนเหงื่อท่วมเลย

รีบไปล้างบาตรซะ ความร้อนน่ะมันอยู่ที่แดด

แต่ความโศกน่ะมันอยู่ที่เณรไม่ยอมลุกไปทำงาน!"

เณรเคนสะดุ้งรอบสอง รีบม้วนสบงที่เปียกเหงื่อแล้ววิ่งจีวรบินออกไปทันที

แดดเมษายนยังร้อนเท่าเดิม

แต่ดูเหมือนต้น "อโศก" ต้นนั้น จะทำให้เณรรู้สึก "ไม่โศก" ขึ้นมาเสียดื้อๆ

ลุงเคน

---